دانشکده هنرهای زیبا یکی از نخستین دانشکده های دانشگاه تهران بوده است که فعالیت آن در سال 1319 خورشیدی به عنوان یکی از دانشکده های اولیه دانشگاه آزاد شد. ملاحظه و تدقیق و تامل در نخستین پروگرام ها و برنامه های اولیه دانشکده به وضوح مبین آن است که دانشکده های هنرهای زیبا با بهره برداری و براساس میراث مدارس هنری عصر قاجار، به خصوص میراث دوره مشروطه پدید آمد. مهم ترین این زیر ساخت ها عبارت بودند از: مدرسه صنایع مستظرفه که در سال 1329 قمری/ 1289 شمسی، توسط محمد غفاری معروف به کمال الملک تاسیس شد؛ مدرسه موسیقی؛ مدرسه عالی موسیقار (هنرستان موسیقی)؛ هنرستان عال هنرهای زیبا؛ پس از تاسیس مدرسه موسیقی شهنازی در سال 1308 و تصویب آن در شورای عالی معارف، آموزش نوین هنرهای زیبا آغاز شد و این شالوده ی تاریخی دیگری شد برای دانشکده هنرهای زیبا. در این مقاله سعی شده است تا به صورتی فشرده و موجز، زمینه های شکل گیری دانشکده هنرهای زیبا، روند گسترش این دانشکده از درون موسسات هنری، براساس اسناد آرشیوی و بایگانی را کد دانشگاه و سایر منابع تاریخی بررسی و مورد تحلیل قرار گیرد. توجه به آموزش موسیقی، هنرهای مستظرفه و نمایشی در سطح عالی، از نکات برجسته ای است که به عنوان برنامه بنیان گذاران دانشکده هنرها در این مقاله بررسی شده است. گزارشی از اساسنامه های آموزشی و اسامی نخستین استادان این دانشکده، مروری بر اولین برنامه های درسی و برخی از آیین نامه های اولیه این دانشکده از دیگر مباحث این مقاله است.

ناکارآمدی دریافت زیبایی شناسی غرب برای تحلیل یا ارزش گذاری آثار صناعی هنروران ایرانی روشن تر از آن است که به یک بحث تفصیلی نیاز داشته باشد. این زیبایی شناسی (aesthetics) برآمده از پای بندی به نمود، یعنی عالم کثیر یا خلق، و نمایش عینی آن است. حال آنکه، هنرور اسلامی - ایرانی پای بند به نمایشِ بود، یعنی جلوات حق، است و از این رو، به تناسبات دقیق ریاضی پای بند نیست. هرچند این دو قطب واگرا، در تلاش تاریخی خود، به همگرایی می رسند و به هم نزدیک می شوند. بررسی تاریخی و سیر تحول معنایی صناعت و هنر یکی از اهداف این تعالیم است.

این مقاله کندو کاوی است برای یافتن و باز نمودن جنبه های گوناگون نظام آموزشی استاد – شاگردی در نقاشی دوره قاجار و تبدیل آن به نظام آموزشی آکادمیک یا مدرسه ای و همگانی شدن این نظام، فرضیه اصلی این مقاله هم بر این محور استوار است که تبدیل این دو نظام به یکدیگر و جایگزینی دومی به جای اولی، بر اثر فراهم آمدن اسباب و امکاناتی میسر شد که از ارتباط ایران با غرب فراز آمد و در حقیقت این تحول بازتابی سر راست از تعامل هنری بین ایران و اروپا بود و گر چه این تعامل از روزگار صفویان پدیدار شد ولی در دوره قاجار از همه جهت نفوذ و تاثیری چشمگیر بر جای گذارد. گفتنی است که این تبدیل و تبدل با حمایت دربار صورت گرفت و در حقیقت تحولی از فراز بود نه از فرود؛ ولی عوامل "فرود" و فرودست جامعه بیشترین بهره را از آن گرفت.  

یکی از شاخه هایی که در برنامۀ مدارس جدید دورۀ قاجار مورد عنایت قرار داشت، آموزش نقاشی بود که هم در مدرسه ای چون دارالفنون که داعیۀ آموزش علوم و صنایع بدیعه را داشت، تعلیم داده می شد و هم در مجمع الصنایع که با هدف آموزش و ترویج صنایع و فنون متنوع تأسیس شده بود، دنبال می گردید. گزارش های پراکنده ای از نحوۀ آموزش نقاشی در مدارس مذکور و همچنین از فعالیت نخستین معلمان نقاشی در دست است و همین پراکندگی سبب بروز برخی اشتباهات و تناقضات در این موضوع گردیده است. نوشتار حاضر با هدف روشن شدن برخی از این ابهامات و رفع تناقضات و با روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی، انجام پذیرفته است. گرد آوری داده ها به شیوۀ اسنادی ـ کتابخانه ای و تجزیه وتحلیل اطلاعات به روش استقرائی صورت گرفته است. با رجوع به اسناد اصلی دورۀ قاجار ازجمله سفرنامه ها، روزنامه ها، خاطرات و نقشه ها و سپس با تطبیق اطلاعات آنها، تفاوت میان عملکرد دو مدرسه دارالفنون و مجمع الصنایع و رویکردهای متفاوت در آموزش نقاشی در این دو مؤسسه روشن می شود. همچنین تمایز میان فعالیت در مجمع الصنایع اول و دوم و خلط این دو مدرسۀ همنام در برخی منابع، که سبب پاره ای اشتباهات تاریخی شده است، مورد بحث قرار می گیرد. در باب نخستین معلمان جدید نقاشی نیز ازآنجاکه در تعدادی از منابع امروزی از میرزا ملکم خان به عنوان نخستین معلم نقاشی یاد شده است، جستار حاضر بر پایۀ مقایسه اسناد تاریخی و گزارش های موجود از فعالیت ملکم خان، روشن می کند که ملکم خان را نمی توان نخستین معلم نقاشی در مدارس جدید دانست.

در اواخر دوره قاجار و اوایل سده حاضر عوامل بسیاری باعث توجه ویژه به نگارگری سنتی شد که دلایل رواج این هنر در این مقاله مورد بررسی قرار می گیرد. پژوهش به صورت کتابخانه ای و میدانی بوده است. نتایج مطالعه انجام شده نشان می دهد که چهار مرکز در توسعه نگارگری سهم بسزایی داشته اند. نخستین مرکز برای توسعه نگارگری البته در کنار هنرهای صناعی دیگر، تاسیس مجمع الصنایع توسط امیرکبیر بود. در این مرکز هنرمندانی چون میرزا آقا امامی، حسین بهزاد و بسیاری دیگر، بر روی کتاب و انواع صنایع دستی نگارگری می کردند. از سویی توجه خارجیان به نسخ قدیمی انگیزه ای برای خلق نسخ تقلبی شد که در نتیجه آن آثار زیادی از بدل سازی نگاره های سنتی بوجود آمد. با تاسیس مدرسه صنایع مستظرفه توسط کمال الملک و بعد از آن مدرسه صنایع قدیمه رونق جدی تری در این هنر پدید آمد. نونگارگران تعلیم گرفته از این مراکز با تغییرات جذاب در نگاره ها توانستند گامی به جلو برداشته و افراد زیادتری را به این سمت سوق دهند. در اصفهان هنرستان هنرهای زیبا دریچه دیگری برای توجه به نگارگری شد. با فعالیت این مراکز نگارگری ایران فصل جدیدی را آغاز نمود که با عنوان "نونگارگری" از آن یاد می کنیم.

اگرچه شناسایی فرصت، لازمه توسعه کارآفرینی در یک حوزه محسوب می شود و بدون آن، فعالیت کارآفرینانه رخ نمی دهد، ولی لازم است عوامل موثر بر توسعه فرصت های کارآفرینانه شناسایی شود تا بتوان سیاستگذاری لازم برای بهره برداری از آنها را انجام داد. بخش صنایع دستی علیرغم قابلیت های فراوان تاکنون در زمینه عوامل تأثیرگذار بر فرصت های کارآفرینانه آن مورد توجه قرار نگرفته است. بنابراین هدف اصلی این تحقیق ارائه مدل تحلیلی مؤلفه های تأثیرگذار بر خلق فرصت ها ی کارآفرینانه است که به صورت موردی در بخش صنایع دستی استان گلستان انجام شده است. روش تحقیق در این مطالعه از نوع آمیخته (کمی و کیفی) می باشد. ابتدا در بخش کیفی 5 معیار و 22 زیرمعیار تأثیرگذار بر خلق فرصت های کارآفرینانه در صنایع دستی بر اساس نظر 20 نفر از خبرگان و کارشناسان ارشد کارآفرینی و صنایع دستی که به روش نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شدند، شناسایی شد. سپس در بخش کمی، با نمونه گیری از 171 نفر از فعالان صنایع دستی در استان گلستان، معیارها و زیرمعیارهای شناسایی شده در مرحله اول با استفاده از روش تحلیل شبکه ای رتبه بندی شد. نتایج نشان داد که زیرمعیارِهای قوانین و مقررات مالیاتی، روش ها و رویکردهای جدید تولید صنایع دستی و ارتقاء سطح فرهنگ آموزش صنایع دستی به ترتیب بیشترین تأثیر و زیرمعیارهای سرمایه اجتماعی، صادرات و کاربردی کردن محصول به ترتیب کمترین تأثیر را بر خلق فرصت های کارآفرینانه در صنایع دستی دارند. بررسی مجموع امتیازات بیانگر این است که معیار اجتماعی و فرهنگی در خلق فرصت های کارآفرینانه صنایع دستی اهمیت بیشتری از سایر معیارها دارد.

تحول دیجیتالی در دهه های اخیر تأثیرات عمده ای بر صنایع مختلف داشته است. در صنایع خلاق، دیجیتالی سازی به عنوان یک عامل کلیدی در شکل دهی به راهبردهای کارآفرینانه ظاهر شده است. لذا، هدف از این مطالعه بررسی نحوه تأثیر دیجیتالی سازی بر راهبردهای کارآفرینانه در صنایع خلاق است. این تحقیق از رویکرد کیفی با استفاده از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با کارآفرینان صنایع خلاق بهره برده است. تحقیق نشان داد که دیجیتالی سازی به ایجاد فرصت های جدید کسب وکار کمک کرده، اما همزمان چالش هایی نیز برای کارآفرینان ایجاد کرده است. همچنین، تأکید بر نقش اکوسیستم های کارآفرینانه در حمایت از رشد پایدار صنایع خلاق بود. نتایج نشان می دهند که دیجیتالی سازی می تواند به تقویت نوآوری و توسعه پایدار در صنایع خلاق کمک کند، به شرط آنکه کارآفرینان به رویکردهای نوین برای مقابله با چالش های موجود مجهز شوند.

با توجه این که صنایع غذایی و پوشاک در ایران از دسته صنایع کاربر تلقی می گردد، پس می توان با تحلیل و مطالعه مزیت نسبی در اقلام تولیدی هر یک از این دو صنعت زمینه های صادرات بیشتر آنها را فراهم ساخت. زیرا ایجاد تمهیدات لازم و بستر مناسب افزایش صادرات اقلام دارای مزیت نسبی، تاثیری مطلوب و مثبت بر اشتغال کشور خواهد داشت. بنابراین در این مطالعه با استفاده از روش مزیت نسبی آشکار شده (RCA) محاسبات مربوط به مزیت نسبی گروههای هر دو صنعت صورت می پذیرد. بنابراین با تخمین تابع عرضه صادرات دو صنعت، می توان مطالعه فوق را تکمیل نمود.